Ngày 9-6 vừa qua, chúng tôi nhận được bức điện thư như sau kèm theo 3 hình ảnh như sau:

Cháu có tìm được một giống lan hài mới ở Việt Nam. Hiện tại Cháu vẫn chưa biết tên khoa học của giống lan hài này. Nếu có thể cháu rất mong các bác, các cô, các chú... cho cháu biết tên khoa học và giống lan này đã có ở Việt Nam và ở trên thế giới chưa? Cám ơn hiệp hội hoa lan Việt Nam rất nhiều.

Lê Văn Vy
Sa Pa - Lào Cai


Vì bận việc phải đi xa cho nên chúng tôi chỉ trả lời vắn tắt rằng:

Nếu cây này mọc ở trong rừng có thể là một cây lan hài mới hoặc một cây lai giống tự nhiên của Việt Nam. Nhưng nếu ở trong vườn lan rất có thể là một giống lai vì có nhiều cây giống như vậy.

Sau đó bèn chuyển lá thư kể trên tới Giáo Sư Phan kế Lộc để tiện bề phối kiểm và tìm kiếm thêm các tài liệu cần thiết. Giáo sư Lộc là một nhà khoa học vẫn thường cộng tác với ông Leonid Averyanov một khoa học gia người Nga rất nổi tiếng trong việc tìm kiếm hoa lan tại Việt Nam. Sau đó anh Vy cho biết thêm cây này có khoảng 300 cây mọc ở trong rừng.

Sở dĩ chúng tôi không thể trả lời được, vì không thể nào nhận diện một cây lan qua một vài bức ảnh sơ sài mà không rõ các chi tiết cần thiết. Hơn nữa chúng tôi chỉ là kẻ chơi lan tài tử và cây lan này trông có vẻ khá giống với nhiều cây lan hài đã được bầy bán đầy rẫy trên thị trường Âu Mỹ.

Xin hãy xem hình ảnh các cây lan sau đây để tiện bề so sánh:

Paph. Lê văn Vy Hình: Lê văn Vy	Paph. phillippinense Hình: lacourdesorchidees.fr	Pap. Mount toro Hình: rv-orchidworks.com
Paph St swithin Hình: midpacificorchids.com	Paph. St swithin Hình: orchidsonline.com.au	Paph. randsii Hình: ladyslipper.com

So sánh hình ảnh mấy cây kể trên, ta thấy cây lan của anh Lê văn Vy hơi giống cây Pap. phillippinense của Phi luật tân và Paph. Mount Toro được lai giống giữa cây Paph phillippinense và Paph. stonei. Cây này cũng có những nét hơi giống cây Pap. Saint swithin lai giống giữa cây Paph. rothschildianum với Pap. philippinense. Cuối cùng cũng khá giống với cây Pap randsii của Phi luật Tân.

Nhưng theo bức ảnh thứ 3 của anh Lê văn Vy gửi cho, ta thấy cây lan này lá ngắn và mầu xanh có đốm khác hẳn với lá dài và nhẵn bóng của những giống cây kể trên. Sau đó trong thơ kế tiếp anh Vy cho biết anh đã thấy khoảng 300 cây này mọc ở trong rừng chứ không phải là ở trong một vườn lan của ai đó.

Pap. Lê văn Vy

Pap. phillipense

Như vậy chúng tôi nghĩ rằng cây lan của anh Lê văn Vy có thể là:

1. Một giống lan hài mới (new species) của Việt nam
2. Một giống lan hài lai giống do thiên nhiên.

Việc này cần phải có các khoa hoc gia xác định, căn cứ vào các mẫu thực vật hay DNA để suy đoán. Chúng ta nên nhớ rằng lan có hàng trăm ngàn giống khác nhau, các khoa học gia chỉ hiểu biết một phần nào chứ không một ai có thể tự hào là biết hết. Có người chuyên về các giống lan như: Masdevalia, Pleurothalis, người khác lại chuyên về Encyclia, Cattleya v.v... Ngay cả các loài lan thông thường như Dendrobium có cả trên 1500 giống cũng khó lòng nhận biết đích xác. Loài Bulbophyllumcó trên 1000 giống, nhưng thân cây, lá hoa, hình dáng, mầu sắc hoàn toàn khác nhau làm cho các khoa học gia khó lòng nhận diện.

Vì vậy cho nên muốn nhận biết có phải là một giống mới hay không phải mất nhiều thì giờ nghiên cứu. Thêm vào đó tùy theo khí hậu, thời tiết từng điạ phương cho nên cây và hoa lá cũng có đôi chút thay đổi về mầu sắc và hình dáng. Nhưng khó lòng có sự thay đổi về những đặc điểm khác biệt của lá cây như ta đã thấy ở hình trên.

Tin này chúng tôi đã thông báo cho 2 nhà khoa học có tiếng tăm trên thế giới về lan hài (Paphiopedilum) giáo sư Leonid Averyanov (Nga) và Olaf Gruss (Đức).

Chúng ta đừng vội kết luận và hãy đón chờ xem (Wait and see) Có một điều xin anh Lê văn Vy nhớ cho: Xin đừng tiết lộ địa điểm tìm thấy cây lan với bất cứ một ai, để chúng ta có thể bảo vệ cây lan hiếm quý của quê hương.

20-6-2010